FORUM   VOOR
AMATEURKUNSTEN

Hoe amateurkunsten in picture houden na het verdwijnen van de cultuurbeleidsplannen?

De verkiezingskoorts in steden en gemeenten stijgt stilaan. In oktober 2012 trekken duizenden inwoners weer naar het stemhokje om er hun politieke voorkeur te uiten. Dit alles tegen de achtergrond van een veranderende bestuurlijke context. Steden en gemeenten zullen in de toekomst namelijk nog autonomer kunnen beslissen over de accenten in hun gemeentelijk beleid. Wie ‘cultuur' hoog op de agenda wil houden, zal zich nu meer dan ooit kenbaar moeten maken en input geven voor het wenselijk beleid.

Een gemeente in transitie houdt haar amateurkunstenaars in beweging


Door een interne staatshervorming, goedgekeurd door de Vlaamse regering in april 2011, veranderen de verhoudingen tussen de Vlaamse en lokale (provinciale en gemeentelijke) overheden. Terwijl de Vlaamse overheid tot nu toe het lokale cultuurbeleid mee kon aansturen (bv. door een cultuurbeleidscoördinator te bekostigen), zal Vlaanderen in de toekomst de gemeenten enkel nog aansturen  via vooraf bepaalde beleidsprioriteiten en daaraan gekoppelde ‘impulssubsidies'. Gelukkig zitten de ‘impulsen' in de goede richting: de steden en gemeenten zullen voor het luik cultuur voortaan enkel extra centen krijgen wanneer ze inzetten op gemeenschapsvorming, participatie van kansengroepen, ondersteuning van het verenigingsleven en een divers cultureel landschap waarvan ook nieuwe verenigingsvormen, individuele kunstenaars en erfgoed deel uitmaken.


Cultuurbeleidsplannen zijn passé


Vlaanderen streeft ook naar minder ‘planlast' voor de gemeenten. Dit betekent bv. dat afzonderlijke cultuur- en jeugdbeleidsplannen tot het verleden behoren. Gemeentebesturen werken voortaan één strategisch meerjarenplan uit waarin ‘prioritaire doelen' en ‘overig beleid' zijn opgenomen. Wellicht is hier een uitdaging weggelegd voor culturele spelers zoals ondermeer amateurkunstengroepen en individuele kunstbeoefenaars. Cultuurambtenaren zullen zich blijvend voorbereiden door een veldtekening te maken en na te gaan wie er in de gemeente actief is op vlak van cultuur, waar hun noden en verwachtingen liggen, met welke trends best rekening wordt gehouden en op welke manier culturele verenigingen en artiesten een bijdrage kunnen leveren aan de dynamiek in de gemeente. Het is nu het moment om duidelijke taal te spreken. Daarna ligt de bal in het kamp van de nieuw verkozen schepenen. Zij zullen alle gewicht in de schaal moeten werpen om hun belangrijkste dada's zichtbaar te maken in het strategisch meerjarenplan. Het spreekt voor zich dat er een goede verhouding moet zijn tussen het zogeheten ‘prioritair beleid' - dat nauw wordt opgevolgd door de gemeenteraad -  en het ‘overig beleid': de lopende zaken waarvan het actieplan te vinden is op het bureau van het gemeentepersoneel, maar  niet zo strikt wordt opgevolgd door de gemeenteraad.


Nieuwe aanpak vloek of zegen?


De nieuwe werkwijze houdt enkele risico's in: te vaag geformuleerde doelstellingen, de kans dat cultuur en meer bepaald amateurkunsten verdrinken in een te groot geheel, het risico op een vermindering aan budgetten voor cultuur of minder personeelsinzet dan de afgelopen tien jaar. Recent onderzoek wees namelijk uit dat het beleid van het voorbije decennium, waarbij de Vlaamse overheid behoorlijk sturend was, haar effecten niet heeft gemist. De planmatige aanpak -werken op basis van een cultuurbeleidsplan- en de financiële lokaas uit Vlaanderen  (1-eurosubsidie) heeft wel degelijk vruchten afgeworpen. (cfr. onderzoek KUL, 2010). Ergens is het dus wel spijtig dat deze aanpak wordt verlaten. Dit, in combinatie met een minder rooskleurig financieel plaatje, zullen steden en gemeenten meer dan vroeger het geval was, duidelijke keuzes moeten maken die de eigenheid en het imago van de gemeente ten goede komen. Er zal dus hard moeten worden nagedacht over hoe en met welke middelen bepaalde doelen worden bereikt.


De druk van onderuit is nu  meer dan ooit van belang. Liefhebbers van kunst en cultuur laten in aanloop naar de verkiezingen, en kort daarna, best luid hun stem  horen om aan te geven  wat zij belangrijk vinden in de hoop dat de politici hier oor naar hebben!


De nieuwe beleids- en beheerscyclus, waaronder het strategisch meerjarenplan valt, biedt ook kansen. Het transversaal denken over alle gemeentelijke beleidsdomeinen heen kan de hokjesmentaliteit overstijgen. De band tussen amateurkunsten, het cultuurcentrum en het deeltijds kunstonderwijs kan wellicht sterker worden aangehaald omdat men samen werkt aan gemeenschappelijke doelen. Een toegankelijke  infobalie Vrije Tijd kan een ander resultaat zijn van efficiëntere dienstverlening.


Leg snel je creatief ei


Zoals steeds bij een hervorming is het nog even de kat uit de boom kijken, maar als creatieve en energieke cultuursector willen we op de eerste rij zitten om dit verhaal mee vorm te geven. Vandaar de oproep om ook binnen jouw gemeente het heft in handen te nemen door kritische vragen te stellen en vooral duidelijk te maken wat jouw verwachtingen zijn t.a.v. het toekomstig bestuur.


Momenteel werkt het Forum voor Amateurkunsten aan een publicatie over alle mogelijke gemeentelijke ondersteuningsvormen voor amateurkunstenaars. Deze uitgave wordt in het voorjaar 2012 verwacht. Meer inspiratie vind je intussen op hier.  


Ook de lokale beleidsmakers willen we ondersteunen in deze omwenteling. Het Forum voor Amateurkunsten plant, samen met de belangenbehartiger voor sociaal-cultureel werk -FOV- en het steunpunt voor erfgoed -FARO- , een reeks van provinciale studiedagen in februari/maart 2012.

FORUM
Abrahamstraat 13 9000 Gent
T 09/235 40 00  
VOOR
AMATEURKUNSTEN